Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması'nın Öngörülen Geçiş Aşamasına Yönelik Güncel Gelişmeler Nelerdir?
SKDM Tüzüğü kapsamındaki ürünlerin ithalatı, mevcut durumda da olduğu gibi ya doğrudan ithalatçı firmalar ya da ithalatçı firmalar hesabına gümrük işlemlerini gerçekleştiren dolaylı gümrük temsilcileri tarafından yapılacaktır. Geçiş döneminde ithalatçılara yönelik olarak AB gümrük mevzuatında yer alan olağan kayıt süreçlerinin dışında bir onay/kayıt süreci öngörülmemektedir.
Bu dönemde, SKDM ürünlerini ithal eden ithalatçılar veya dolaylı gümrük temsilcileri, her bir çeyrek dönem için, o çeyrekte ithal ettikleri ürünlere ilişkin, takip eden ilk 1 ay içinde raporlama yapacaktır (SKDM Raporu). Örnek olarak, Ocak-Mart dönemi içinde yapılan ithalat için Nisan sonuna kadar SKDM Raporu sunulacaktır.
Çeyrek dönemler itibariyle yapılacak olan emisyon ve üçüncü ülkelerde ödenen karbon ücreti raporlamalarından ilki için geçerli tarih aralığı 1-31 Ocak 2024 olarak öngörülmektedir. İlk raporlama tarihi ihtiyaçlar doğrultusunda değiştirilse dahi her halükârda emisyonların bildirimi için 1 Ekim 2023 itibariyle veri toplanmaya başlanması veya bu tarihin sunulacak veri için başlangıç noktası olarak alınması gerekecektir.
Raporlamaya esas teşkil edecek emisyon izleme ve hesaplama metodolojileri üzerinde Avrupa Komisyonu tarafından oluşturulmuş bir uzman grubunun çalışmaları devam etmektedir. Geçiş dönemi uygulamasının ana unsuru raporlama olduğundan, SKDM Tüzüğü'nün yayımlanmasının ardından ilk çıkacak ikincil düzenlemeler arasında emisyon hesaplama ve raporlama metodolojileri yer alacaktır.
Dikkate alınması önemli olan bir diğer husus ise 1 Ekim 2023-31 Aralık 2025 tarihleri arasındaki geçiş döneminde gerçekleşen emisyonların raporlanmasında, doğrulama (verification) gerekliliğinin bulunmadığıdır. Bu çerçevede, raporlamalar için üçüncü taraf sera gazı doğrulama firmalarından doğrulama hizmeti alınması zorunlu değildir. Yukarıda da değinildiği gibi geçiş döneminde Komisyon, raporları periyodik olarak inceleyerek eksiklik ve olağan durumdan sapmaları tespit edecek ve üye ülke yetkili otoritelerine ithalatçılara yönelik cezai işlem gerekip gerekmediğinin değerlendirilmesi amacıyla düzenli bilgilendirmede bulunacaktır.[1]
Avrupa Komisyonu, 17 Ağustos 2023 tarihinde, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması'nın (SKDM) geçiş döneminin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları kabul etmiş olup geçiş dönemi 1 Ekim 2023 tarihinde başlayacak ve 2025 yılının sonuna kadar devam edecektir.[2] Uygulama Yönetmeliği, SKDM mallarının AB ithalatçılarına yönelik geçiş raporlama yükümlülüklerinin yanı sıra, SKDM mallarının üretim süreci sırasında açığa çıkan gömülü emisyonların hesaplanmasına yönelik geçiş metodolojisini ayrıntılarıyla anlatmaktadır. Komisyon, hem ithalatçılara hem de üçüncü ülke üreticilerine yardımcı olmak amacıyla AB ithalatçıları ve AB dışı tesisler için yeni kuralların pratikte uygulanmasına ilişkin bir kılavuz yayınlamıştır. Aynı zamanda, ithalatçıların bu hesaplamaları yapmasına ve raporlamasına yardımcı olacak özel BT araçlarının yanı sıra, geçiş mekanizması başladığında işletmeleri destekleyecek eğitim materyalleri, web seminerleri ve eğitimlerin geliştirildiği belirtilmektedir. İthalatçılardan 1 Ekim 2023 itibarıyla dördüncü çeyrek verilerini toplamaları istenecek, ancak ilk raporlarının yalnızca 31 Ocak 2024 tarihine kadar sunulması gerekecek.[3] Uygulama Yönetmeliğine ve rehber dokümanlara bu linkten ulaşılabilir.